Με αφορμή τις ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης και τις προκλήσεις που αυτές δημιουργούν για τη δημόσια διοίκηση, η Φανή Παππού καταθέτει τις απόψεις της για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στο άρθρο της, που δημοσιεύθηκε στο ενημερωτικό και ειδησεογραφικό site aftodioikisi.gr για τα κοινά και τους ΟΤΑ, υποστηρίζει ότι ο «Δήμος του αύριο» δεν θα προκύψει τυχαία, αλλά θα οικοδομηθεί μέσα από τις επιλογές, τις πολιτικές και τη διακυβέρνηση του σήμερα, αξιοποιώντας την επιστημονική της κατάρτιση και την ερευνητική της δραστηριότητα στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ακολουθεί το άρθρο, όπως δημοσιεύθηκε στο aftodioikisi.gr:
Ο Δήμος του αύριο ξεκινά με τη διακυβέρνηση του σήμερα
*Της Φανής Παππού
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια πρόκληση του μέλλοντος. Είναι ήδη μέρος της καθημερινής λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν οι Δήμοι θα χρησιμοποιήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά αν είναι έτοιμοι να τη διαχειριστούν με τρόπο που να ενισχύει την αποτελεσματικότητα της διοίκησης, χωρίς να διακυβεύεται η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Τα τελευταία δύο χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει εισέλθει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση. Άλλοι τη βλέπουν ως τη λύση σχεδόν για κάθε πρόβλημα της διοίκησης και της οικονομίας, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν την εξέλιξή της με ανησυχία, εστιάζοντας στους κινδύνους για τα δικαιώματα, την ιδιωτικότητα και τον δημοκρατικό έλεγχο.
Κατά την άποψή μου, καμία από τις δύο προσεγγίσεις δεν αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί ούτε πανάκεια ούτε απειλή από μόνη της. Είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο, του οποίου η αξία εξαρτάται από τις επιλογές που θα κάνουμε ως θεσμοί, ως οργανισμοί και ως πολιτεία.
Κατά τη συμμετοχή μου τους τελευταίους μήνες σε συνέδρια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και μέσα από τις συζητήσεις με αιρετούς και στελέχη των Δήμων, διαπίστωσα ότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις δυνατότητες που προσφέρει η νέα τεχνολογία. Πολύ λιγότερο συζητούμε για το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί. Και όμως, κατά τη γνώμη μου, ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης ημέρας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Οι Δήμοι αποτελούν το πιο άμεσο σημείο επαφής του πολίτη με το κράτος. Καθημερινά καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες απαιτήσεις, να διαχειριστούν σύνθετα κοινωνικά ζητήματα και να προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες με περιορισμένους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι δυνατότητες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σημαντικές. Η υποστήριξη διοικητικών διαδικασιών, η ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών, η αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των πολιτών και η βελτίωση της λειτουργίας των υπηρεσιών μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη δημιουργία ενός πιο σύγχρονου, αποδοτικού και ανθρώπινου Δήμου.
Αρκεί να σκεφτούμε εφαρμογές όπως οι ψηφιακοί βοηθοί εξυπηρέτησης δημοτών, η ταχύτερη διαχείριση αιτημάτων ή η υποστήριξη των υπηρεσιών στην επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων. Πρόκειται για δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν δύσκολα υλοποιήσιμες.
Όμως η τεχνολογία, από μόνη της, δεν αρκεί.
Πολλοί εργαζόμενοι, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, είτε για τη σύνταξη κειμένων είτε για την αναζήτηση πληροφοριών. Η χρήση αυτή προηγείται συχνά της θεσμικής προετοιμασίας. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς πολιτικές χρήσης, διαδικασίες αξιολόγησης κινδύνων ή επαρκή προγράμματα εκπαίδευσης.
Το γεγονός αυτό δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στην απόρριψη της καινοτομίας. Αντιθέτως, αναδεικνύει την ανάγκη να οργανώσουμε εγκαίρως το πλαίσιο μέσα στο οποίο η καινοτομία θα μπορεί να αξιοποιείται με ασφάλεια, υπευθυνότητα και διαφάνεια.
Οι αρχές που οφείλουν να καθοδηγούν αυτή την προσπάθεια, όπως η νομιμότητα, η διαφάνεια, η λογοδοσία, η ίση μεταχείριση, η προστασία της ιδιωτικότητας και ο σεβασμός των δικαιωμάτων των πολιτών, αποτελούν διαχρονικά θεμέλια της δημόσιας διοίκησης. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι αρχές αυτές δεν αποκτούν απλώς μεγαλύτερη σημασία. Αποτελούν την προϋπόθεση για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναγνωρίσει αυτή την ανάγκη μέσα από τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), ο οποίος επιχειρεί να δημιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο κανόνων με επίκεντρο τη διαχείριση των κινδύνων και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η συμμόρφωση, ωστόσο, με το νομοθετικό πλαίσιο δεν αρκεί από μόνη της.
Η εμπειρία από τη βιοηθική μάς υπενθυμίζει ότι κάθε τι που είναι τεχνικά εφικτό και νομικά επιτρεπτό δεν είναι πάντοτε κοινωνικά ή ηθικά ορθό. Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν οικοδομείται μόνο μέσα από την τήρηση των κανόνων, αλλά κυρίως μέσα από την υπεύθυνη, δίκαιη και ανθρωποκεντρική χρήση της τεχνολογίας.
